Dómsmálaráðherra skipaði í september 2024 starfshóp sem fékk það hlutverk að skoða rækilega hvernig lög nr. 91/1987 um sóknargjöld o.fl. hafa reynst og kanna hvernig æskilegt væri að haga framkvæmd laganna. Ef starfshópnum sýndist sem þyrfti að breyta lögunum þá átti hann að koma með tillögu þar um. Auk þess var hópnum falið að stinga upp á upphæð sóknargjalda í ljósi þess hverjar væru þarfir trúar- og lífsskoðunarfélaga hvað varðar almennan rekstur, til dæmis hvað húsnæði áhrærir. Svo mætti auðvitað ekki gleyma blessuðum ríkissjóði sem margt þarf að bera.
Nýlega skilaði starfshópurinn tillögum sínum til dómsmálaráðuneytisins sem mun vinna nánar með þær áfram.
Eftirfarandi tillögur leggur starfshópurinn fram og álítur þær vera til úrbóta:
Gerð verði breyting á 2. gr. laga um sóknargjöld o.fl. nr. 91/1987:
Reiknireglu laganna verði breytt á þá leið að miðað verði við nýja fjárhæð sem tekur mið af viðbótinni sem hefur komið inn í meðförum þingsins síðustu ár.
Kallar á varanlega hækkun í fjárlögum.
Fjárveitingin tæki breytingum miðað við verðlagsforsendur fjárlaga og fjölda greiðenda sóknargjalda næstliðins árs.
Með þessari breytingu yrði tryggður fyrirsjáanleiki og stöðugleiki um fjármögnun sóknargjalda.
Húsfriðunarsjóður efldur
Undanfarin ár hefur verið úthlutað miklum fjármunum til friðlýstra kirkna í gegnum húsfriðunarsjóð Minjastofnunar.
Skoðað verði í samvinnu umhverfis-, orku- og loftlagsráðuneytisins, dómsmálaráðuneytisins og fjármála- og efnahagsráðuneytisins hvort hægt sé að efla húsfriðunarsjóð með viðbótarfjármagni sem yrði eyrnamerkt kirkjubyggingum.
Er þessari tillögu ætlað að koma til móts við þá uppsöfnuðu viðhaldsþörf sem er á kirkjubyggingum um allt land.
Tillagan fellur vel að 13. lið í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, frá 21. desember 2024, þar sem m.a. kemur fram að ríkisstjórnin muni hlúa að menningararfi þjóðarinnar.
„Með því að styðja við listir og menningu með myndarlegum hætti. Lögð verður áhersla á að auka aðgengi landsmanna að menningarlífi óháð efnahag og búsetu. Ríkisstjórnin mun hlúa að íslenskri tungu og menningararfi þjóðarinnar og leitast við að auka enn frekar útflutning og verðmætasköpun í skapandi greinum.“ (13. gr. stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar).
Nokkur mannaskipti urðu í starfshópnum á starfstímabilinu en þessar konur sátu í hópnum þegar hann skilaði niðurstöðum:
Kristrún Heimisdóttir, formaður hópsins
Marta Guðrún Skúladóttir, fulltrúi fjármála- og efnahagsráðuneytisins
Ólöf María Vigfúsdóttir, fulltrúi dómsmálaráðuneytisins
Eins og svo oft áður hugðist ríkisvaldið krukka í sóknargjaldaupphæðina í fjárlögum ársins 2026, og hafði nú hug á 7,2%. Niðurstaðan í bandormi þingsins varð þessi:
„Þrátt fyrir ákvæði 2. gr. skal gjald sem rennur til þjóðkirkjusafnaða, skráðra trúfélaga og lífsskoðunarfélaga vera 1.221 kr. á mánuði árið 2026 fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri í lok næstliðins árs á undan gjaldári.“
Glöggir lesendur sjá að um er að ræða sömu upphæð og var fyrir árið 2025. Þetta þýðir sem sé í reynd lækkun sóknargjalda að raungildi sé tekið tillit til almennra launa- og verðlagsþróunar.
Öflugt og gott starf sókna um allt land byggir fyrst og fremst á grunni sóknargjalda. Til dæmis eru laun organista og annarra launaðra starfsmanna safnaðanna sem sinna meðal annars æskulýðnum og eldri borgurum greidd af sóknargjöldum og margt fleira. Sóknir eru fráleitt ofhaldnar af þessum greiðslum til að halda úti menningar- og trúarstarfi jafnt í fjölmennum sem fámennum byggðum.
Það hefur legið býsna lengi fyrir að sumir söfnuðir geta ekki sinnt eðlilegu viðhaldi merkra kirkjubygginga sem sumar hverjar eru friðaðar. Sannarlega yrði það góður búhnykkur fyrir margar sóknir ef hægt yrði að efla húsfriðunarsjóð með viðbótarfjármagni ætluðu til viðhalds og endurbóta gamalla kirkna.
Kirkjublaðið.is telur að núverandi innheimtufyrirkomulag sóknargjalda hafi reynst vel og standa beri vörð um það í grundvallaratriðum enda þótt ríkisvaldið hafi iðulega nælt sér í sneið af því í krafti lagasetninga.
Dómsmálaráðherra skipaði í september 2024 starfshóp sem fékk það hlutverk að skoða rækilega hvernig lög nr. 91/1987 um sóknargjöld o.fl. hafa reynst og kanna hvernig æskilegt væri að haga framkvæmd laganna. Ef starfshópnum sýndist sem þyrfti að breyta lögunum þá átti hann að koma með tillögu þar um. Auk þess var hópnum falið að stinga upp á upphæð sóknargjalda í ljósi þess hverjar væru þarfir trúar- og lífsskoðunarfélaga hvað varðar almennan rekstur, til dæmis hvað húsnæði áhrærir. Svo mætti auðvitað ekki gleyma blessuðum ríkissjóði sem margt þarf að bera.
Nýlega skilaði starfshópurinn tillögum sínum til dómsmálaráðuneytisins sem mun vinna nánar með þær áfram.
Eftirfarandi tillögur leggur starfshópurinn fram og álítur þær vera til úrbóta:
Gerð verði breyting á 2. gr. laga um sóknargjöld o.fl. nr. 91/1987:
Reiknireglu laganna verði breytt á þá leið að miðað verði við nýja fjárhæð sem tekur mið af viðbótinni sem hefur komið inn í meðförum þingsins síðustu ár.
Kallar á varanlega hækkun í fjárlögum.
Fjárveitingin tæki breytingum miðað við verðlagsforsendur fjárlaga og fjölda greiðenda sóknargjalda næstliðins árs.
Með þessari breytingu yrði tryggður fyrirsjáanleiki og stöðugleiki um fjármögnun sóknargjalda.
Húsfriðunarsjóður efldur
Undanfarin ár hefur verið úthlutað miklum fjármunum til friðlýstra kirkna í gegnum húsfriðunarsjóð Minjastofnunar.
Skoðað verði í samvinnu umhverfis-, orku- og loftlagsráðuneytisins, dómsmálaráðuneytisins og fjármála- og efnahagsráðuneytisins hvort hægt sé að efla húsfriðunarsjóð með viðbótarfjármagni sem yrði eyrnamerkt kirkjubyggingum.
Er þessari tillögu ætlað að koma til móts við þá uppsöfnuðu viðhaldsþörf sem er á kirkjubyggingum um allt land.
Tillagan fellur vel að 13. lið í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, frá 21. desember 2024, þar sem m.a. kemur fram að ríkisstjórnin muni hlúa að menningararfi þjóðarinnar.
„Með því að styðja við listir og menningu með myndarlegum hætti. Lögð verður áhersla á að auka aðgengi landsmanna að menningarlífi óháð efnahag og búsetu. Ríkisstjórnin mun hlúa að íslenskri tungu og menningararfi þjóðarinnar og leitast við að auka enn frekar útflutning og verðmætasköpun í skapandi greinum.“ (13. gr. stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar).
Nokkur mannaskipti urðu í starfshópnum á starfstímabilinu en þessar konur sátu í hópnum þegar hann skilaði niðurstöðum:
Kristrún Heimisdóttir, formaður hópsins
Marta Guðrún Skúladóttir, fulltrúi fjármála- og efnahagsráðuneytisins
Ólöf María Vigfúsdóttir, fulltrúi dómsmálaráðuneytisins
Eins og svo oft áður hugðist ríkisvaldið krukka í sóknargjaldaupphæðina í fjárlögum ársins 2026, og hafði nú hug á 7,2%. Niðurstaðan í bandormi þingsins varð þessi:
„Þrátt fyrir ákvæði 2. gr. skal gjald sem rennur til þjóðkirkjusafnaða, skráðra trúfélaga og lífsskoðunarfélaga vera 1.221 kr. á mánuði árið 2026 fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri í lok næstliðins árs á undan gjaldári.“
Glöggir lesendur sjá að um er að ræða sömu upphæð og var fyrir árið 2025. Þetta þýðir sem sé í reynd lækkun sóknargjalda að raungildi sé tekið tillit til almennra launa- og verðlagsþróunar.
Öflugt og gott starf sókna um allt land byggir fyrst og fremst á grunni sóknargjalda. Til dæmis eru laun organista og annarra launaðra starfsmanna safnaðanna sem sinna meðal annars æskulýðnum og eldri borgurum greidd af sóknargjöldum og margt fleira. Sóknir eru fráleitt ofhaldnar af þessum greiðslum til að halda úti menningar- og trúarstarfi jafnt í fjölmennum sem fámennum byggðum.
Það hefur legið býsna lengi fyrir að sumir söfnuðir geta ekki sinnt eðlilegu viðhaldi merkra kirkjubygginga sem sumar hverjar eru friðaðar. Sannarlega yrði það góður búhnykkur fyrir margar sóknir ef hægt yrði að efla húsfriðunarsjóð með viðbótarfjármagni ætluðu til viðhalds og endurbóta gamalla kirkna.
Kirkjublaðið.is telur að núverandi innheimtufyrirkomulag sóknargjalda hafi reynst vel og standa beri vörð um það í grundvallaratriðum enda þótt ríkisvaldið hafi iðulega nælt sér í sneið af því í krafti lagasetninga.
Eigandi, ritstjóri og ábyrgðarmaður: