Um þessar mundir er sýnd í Bíó Paradís rúmenska kvikmyndin Kontinental ´25 í leikstjórn Radu Jude (f. 1977). Hann er talinn vera í hópi öflugustu og bestu kvikmyndaleikstjóra Evrópu. Kvikmyndir hans flétta gjarnan saman skáldskap og heimildastíl þar sem kaldhæðni og myrk kímni ráða för. Kontinental ´25 hlaut Silfurbjörninn fyrir besta handritið á Berlinale 2025.
Kirkjublaðið.is brá sér í Paradís kvikmyndanna.
Fyrstu tíu mínútur kvikmyndarinnar Kontinental ´25 koma áhorfendum á óvart en þeir fylgjast með fátækum manni sem safnar flöskum. Það hafa allir séð útigangsfólk skima ofan í ruslatunnur í borgum og bæjum, tína þær upp úr göturæsum og á víðavangi; aðdáunarverð sjálfsbjargarviðleitni. Áhorfendur fara í söfnunarferð með þessum fátæklingi og hann er býsna lunkinn við að finna flöskur og dósir sem fólk hefur skilið eftir eða fleygt. Síðan fer hann heim með feng sinn en hann býr í hálfniðurgröfnum kyndiklefa í húsi einu. Dag nokkurn knýr dyra hjá honum fulltrúi sýslumannsins í fylgd grímuklæddra lögreglumanna sem taka allt upp til öryggis á myndavélar. Erindi fulltrúans er að vísa honum úr húsinu enda stendur til að rífa það og reisa þar nútímahótel. Flöskusafnarinn fær eftir nokkurt þóf smá tíma til að taka fátæklegar reitur sínar saman. Á meðan fara fulltrúinn og lögregluliðið í kaffi og spjalla saman. Þegar fulltrúinn kemur aftur ásamt lögreglunni finna þau hann látinn. Hann hefur fargað sér, hengt sig með vír á miðstöðvarofni.
Orsolya, heitir konan sem er fulltrúi sýslumannsins og hefur kennt lög í háskóla, leikin af Eszter Tompa. Hún er trúuð kona og með ríka siðferðiskennd og vill náunga sínum vel. Gæðakona í einu orði sagt. Lát fátæklingsins tekur mikið á hana og hún fyllist angist og sektarkennd. Hún telur að hægt hafi verið að koma í veg fyrir þetta en lögin réðu för. Atvikið skekur sálarlíf hennar og hún nær með engu móti að hrinda því frá sér. Ræðir við vinkonu sína, móður sína, prestinn sinn og fyrrum nemanda sinn. Og fær margvíslegar hræsnisfullar leiðbeiningar. Ítrekar alltaf í samtölum sínum að allt hafi verið gert lagalega rétt. En ekkert getur leyst hana úr þessari siðferðislegu kreppu og linað samviskubitið yfir því að hafa verið tannhjól í miskunnarlausu lagalegu kerfi samfélagsins sem stendur vörð um stórfyrirtæki og finnst ekkert tiltökumál að reka bláfátækan flöskusafnara út í dauðann. Sjálf hafði hún ekki kraft til að rísa gegn kerfinu sem hún þjónaði samviskusamlega og rak náunga sinn frá sér og sat uppi með samviskubit. Niðurstaðan er að hún gerir ekkert – kannski vegna þess einfaldlega að hún getur það ekki siðferðislega.
Stærra samhengi sögunnar sem kvikmyndin rekur er borg í örum vexti. Hver kannast ekki við það? Það þarf að byggja, rífa gömul hús og reisa ný. Hótel eru nauðsyn í stórri borg til að draga til sín ferðamenn. Allir fagna. Framfarir og aukinn hagvöxtur.
Lokaatriði myndarinnar er áhrifamikið. Þögular myndir af nýreistum húsum sem standa þétt saman eins og herfylking framfaranna og arka fram eins og skrímsli. Já, skrímsli sem kallast á við ramb fátæka mannsins í upphafi myndarinnar í dósa- og flöskuleit en hann fór meðal annars hjá skemmtigarði þar sem sjá mátti manngerð og ógnarstór skrímsli.
Einhver kann að velta heiti myndarinnar fyrir sér, Kontinental ´25. Það mun vísa til sameiginlegs menningar- og efnahagssvæðis Rúmeníu á meginlandi Evrópu. Auk þess eru mörg hótel kennd við kontinental þar sem harðbónuð fagurfræði markaðssamfélagsins nýtur sín. Leikstjórinn, Radu Jude, er sagður nota þetta heiti mjög meðvitað og vísar til kvikmynda sem borið hafa nöfn hótela eins og Grand Hotel, Hotel Europa o.s.frv. Hótel er ekki heimili heldur tímabundinn áfangastaður sem oft er með glæsilegar forhliðar sem gefa til kynna sældarlíf en annað kann að leynast á bak við. Í kvikmyndinni Kontinental ´25 er hins vegar vesalingur rekinn á dyr úr ömurlegum kyndiklefa (sem þó var heimili hans) vegna þess að það þarf að reisa hótel.
Í lokin má að sjálfsögðu skjóta því að myndin er pólitísk í eðli sínu. Undir liggur spurning í huga áhorfandans hvers konar samfélag hann vilji. Vill hann svona samfélag sem gæðakonan, fógetinn Orsolya, lifði og hrærðist í? Hún glímdi við samviskubitið sem lék hana og hennar nánustu grátt án þess að aðhafast neitt nema að lina sína eigin vanlíðan í ljósi þess að hver er sjálfum sér næstur. Ef áhorfandinn vill annars konar samfélag þá verður hann að berjast á pólitískum vettvangi fyrir því.
Kontintental ´25 er áhrifamikil og kröftug listræn kvikmynd sem leynir á sér og heldur áhorfendum allan tímann. Hún er 1 klst. og 49 mín. að lengd.
Hér er klippa úr myndinni:
Um þessar mundir er sýnd í Bíó Paradís rúmenska kvikmyndin Kontinental ´25 í leikstjórn Radu Jude (f. 1977). Hann er talinn vera í hópi öflugustu og bestu kvikmyndaleikstjóra Evrópu. Kvikmyndir hans flétta gjarnan saman skáldskap og heimildastíl þar sem kaldhæðni og myrk kímni ráða för. Kontinental ´25 hlaut Silfurbjörninn fyrir besta handritið á Berlinale 2025.
Kirkjublaðið.is brá sér í Paradís kvikmyndanna.
Fyrstu tíu mínútur kvikmyndarinnar Kontinental ´25 koma áhorfendum á óvart en þeir fylgjast með fátækum manni sem safnar flöskum. Það hafa allir séð útigangsfólk skima ofan í ruslatunnur í borgum og bæjum, tína þær upp úr göturæsum og á víðavangi; aðdáunarverð sjálfsbjargarviðleitni. Áhorfendur fara í söfnunarferð með þessum fátæklingi og hann er býsna lunkinn við að finna flöskur og dósir sem fólk hefur skilið eftir eða fleygt. Síðan fer hann heim með feng sinn en hann býr í hálfniðurgröfnum kyndiklefa í húsi einu. Dag nokkurn knýr dyra hjá honum fulltrúi sýslumannsins í fylgd grímuklæddra lögreglumanna sem taka allt upp til öryggis á myndavélar. Erindi fulltrúans er að vísa honum úr húsinu enda stendur til að rífa það og reisa þar nútímahótel. Flöskusafnarinn fær eftir nokkurt þóf smá tíma til að taka fátæklegar reitur sínar saman. Á meðan fara fulltrúinn og lögregluliðið í kaffi og spjalla saman. Þegar fulltrúinn kemur aftur ásamt lögreglunni finna þau hann látinn. Hann hefur fargað sér, hengt sig með vír á miðstöðvarofni.
Orsolya, heitir konan sem er fulltrúi sýslumannsins og hefur kennt lög í háskóla, leikin af Eszter Tompa. Hún er trúuð kona og með ríka siðferðiskennd og vill náunga sínum vel. Gæðakona í einu orði sagt. Lát fátæklingsins tekur mikið á hana og hún fyllist angist og sektarkennd. Hún telur að hægt hafi verið að koma í veg fyrir þetta en lögin réðu för. Atvikið skekur sálarlíf hennar og hún nær með engu móti að hrinda því frá sér. Ræðir við vinkonu sína, móður sína, prestinn sinn og fyrrum nemanda sinn. Og fær margvíslegar hræsnisfullar leiðbeiningar. Ítrekar alltaf í samtölum sínum að allt hafi verið gert lagalega rétt. En ekkert getur leyst hana úr þessari siðferðislegu kreppu og linað samviskubitið yfir því að hafa verið tannhjól í miskunnarlausu lagalegu kerfi samfélagsins sem stendur vörð um stórfyrirtæki og finnst ekkert tiltökumál að reka bláfátækan flöskusafnara út í dauðann. Sjálf hafði hún ekki kraft til að rísa gegn kerfinu sem hún þjónaði samviskusamlega og rak náunga sinn frá sér og sat uppi með samviskubit. Niðurstaðan er að hún gerir ekkert – kannski vegna þess einfaldlega að hún getur það ekki siðferðislega.
Stærra samhengi sögunnar sem kvikmyndin rekur er borg í örum vexti. Hver kannast ekki við það? Það þarf að byggja, rífa gömul hús og reisa ný. Hótel eru nauðsyn í stórri borg til að draga til sín ferðamenn. Allir fagna. Framfarir og aukinn hagvöxtur.
Lokaatriði myndarinnar er áhrifamikið. Þögular myndir af nýreistum húsum sem standa þétt saman eins og herfylking framfaranna og arka fram eins og skrímsli. Já, skrímsli sem kallast á við ramb fátæka mannsins í upphafi myndarinnar í dósa- og flöskuleit en hann fór meðal annars hjá skemmtigarði þar sem sjá mátti manngerð og ógnarstór skrímsli.
Einhver kann að velta heiti myndarinnar fyrir sér, Kontinental ´25. Það mun vísa til sameiginlegs menningar- og efnahagssvæðis Rúmeníu á meginlandi Evrópu. Auk þess eru mörg hótel kennd við kontinental þar sem harðbónuð fagurfræði markaðssamfélagsins nýtur sín. Leikstjórinn, Radu Jude, er sagður nota þetta heiti mjög meðvitað og vísar til kvikmynda sem borið hafa nöfn hótela eins og Grand Hotel, Hotel Europa o.s.frv. Hótel er ekki heimili heldur tímabundinn áfangastaður sem oft er með glæsilegar forhliðar sem gefa til kynna sældarlíf en annað kann að leynast á bak við. Í kvikmyndinni Kontinental ´25 er hins vegar vesalingur rekinn á dyr úr ömurlegum kyndiklefa (sem þó var heimili hans) vegna þess að það þarf að reisa hótel.
Í lokin má að sjálfsögðu skjóta því að myndin er pólitísk í eðli sínu. Undir liggur spurning í huga áhorfandans hvers konar samfélag hann vilji. Vill hann svona samfélag sem gæðakonan, fógetinn Orsolya, lifði og hrærðist í? Hún glímdi við samviskubitið sem lék hana og hennar nánustu grátt án þess að aðhafast neitt nema að lina sína eigin vanlíðan í ljósi þess að hver er sjálfum sér næstur. Ef áhorfandinn vill annars konar samfélag þá verður hann að berjast á pólitískum vettvangi fyrir því.
Kontintental ´25 er áhrifamikil og kröftug listræn kvikmynd sem leynir á sér og heldur áhorfendum allan tímann. Hún er 1 klst. og 49 mín. að lengd.
Hér er klippa úr myndinni:
Eigandi, ritstjóri og ábyrgðarmaður: